in

Tunahan Kuzu : Er is een discriminerende klimaat in Nederland

Tienduizenden ouders met een migratieachtergrond zijn hun huis en/of auto kwijt en zitten diep in de schulden, omdat ze onterecht zijn bestempeld als fraudeur door de Belastingdienst.

Natuurlijk hebben we het over de ‘Toeslagenaffaire’, dat ook het einde werd van Kabinet Rutte, maar daar valt nog over te discussiëren, want de verkiezingen komen dichterbij en Minister-President Rutte lijkt geen stemmen te verliezen, als we de voorlopige cijfers moeten geloven. Maar niet alleen Mark Rutte, ook de daadwerkelijke verantwoordelijken in de hele toeslagenaffaire lijken ongeschonden. Ambtenaren hebben zich schuldig gemaakt aan (professionele) discriminatie, maar het Openbaar Ministerie stelt geen strafrechtelijk onderzoek in naar de Belastingdienst en zijn ambtenaren. Waarom? Volgens het OM zijn alle feiten en omstandigheden ‘zorgvuldig onderzocht’, en komt het OM niet tot een strafrechtelijke verdenking.

Dat was het, voor de schuldige ambtenaren, en het kabinet die een hele mooie optreden heeft neergezet van aftreden, een aantal weken voor de verkiezingen waar ze aan top van de peilingen staan. Maar het is nog niet de einde voor alle gedupeerde ouders, die met de vragen zitten, “hoe kunnen wij onze levens weer oppakken?” en “worden de schuldigen nog bestraft?” Op deze manier lijkt het alsof de gedupeerden ook degenen zijn die worden ‘bestraft’ met een compensatie van 30 duizend euro, waar de Belastingdienst weer een claim op zet.

Mijn grootste vraag is, ‘Hoe heeft de toeslagenaffaire ooit kunnen gebeuren?’ En, ik weet zeker dat de gedupeerde ouders dit zich ook afvragen. DENK is één van de partijen die al sinds het begin opkomt voor de gedupeerde ouders en de kritische vragen durft te stellen in de Tweede Kamer. Daarom is Nieuws On in gesprek gegaan met Tunahan Kuzu, DENK-Kamerlid, over de toeslagenaffaire en hoe dit heeft kunnen gebeuren, die hij heel zorgvuldig en goot eerlijkheid voor ons heeft beantwoord.

Hoe denkt dat de Toeslagenaffaire heeft kunnen gebeuren, en hoe zou u kunnen voorkomen dat dit niet nogmaals gebeurd?

Aanleiding is eigenlijk het discriminerende klimaat in Nederland; het sentiment is echt verandert. Sinds het begin van deze eeuw brengen politici het nationalisme in de discussie, om zich ergens tegen af te zetten. Dat begon met VVD-leider Frits Bolkestein, daarna Pim Fortuyn, Rita Verdonk en ook nu door premier Rutte en minister Hoekstra. Ze verspreiden het idee dat nationalisme is voorbehouden aan échte Nederlanders. Voor alle anderen is er de voorwaardelijke belofte om Nederlander te zijn. Die hebben een hoepel waar ze steeds doorheen moeten springen. Doe je als Nederlander met migratieachtergrond eenmalig iets verkeerd dan hoor je even niet meer bij de Nederlanders .

In Nederland was het tot 2014 toegestaan om de tweede nationaliteit bij te houden. Hierna is er wel gepoogd om dit uit diverse systemen te verwijderen; maar dat is dus niet bij alle overheidsorganisaties daadwerkelijk gebeurd. Zo heeft de Autoriteit Persoonsgegevens bijvoorbeeld in haar onderzoek van vorig jaar zomer al geconcludeerd dat de Belastingdienst van maar liefst 1,4 miljoen Nederlanders ook de tweede nationaliteit bijhield.

Te lang hebben de Belastingdienst en diverse bewindspersonen dit ontkent. Collega Azarkan bevroeg de verantwoordelijk staatssecretaris Menno Snel al meermaals hierover tijdens debatten maar ook door middel van Kamervragen van zomer 2019. Er werd steevast ontkent dat tweede nationaliteit werd bijgehouden en dat er zwarte lijsten bestonden. Het Kabinet heeft de leden van de Tweede Kamer Omzigt, Azarkan en Leijten bewust voorgelogen.

Wat verder echt problematisch is dat ambtenaren van de Belastingdienst na 2014 zelfstandig zijn doorgegaan met het bijhouden van de tweede nationaliteit. Hierbij werd ook gekeken naar de geboorteplaats, achternaam of de etnische achtergrond van de partner of eigenaar van de gastouderbedrijf. Zo ontstonden er Excelbestanden met daarin achter de gegevens van burgers en erachter in een extra kolom: Marokkaan, Antiliaan, Turk, Ghanees of Surinamer.

In de kern komt het erop neer dat we in Nederland burgers hebben die zich niet aan de wet houden, maar vanwege hun afkomst door de rechtsstaat worden beschermd. Maar je hebt ook burgers die zich keurig aan de wet houden, maar die vanwege hun afkomst niet door onze rechtsstaat worden beschermd. Dat is heel krom en moet veranderen.

We hebben te maken met een nieuwe realiteit; een diverse Nederland en het probleem is nu dat we een hele generatie jongeren met een diverse achtergrond uit onze samenleving drukken. Deze jongeren hebben evenveel recht op goed onderwijs, werk, zorg en een woning. Als de politie 500 klachten krijgt over discriminatoir gedrag en daar slechts 3 van toekent, dan kan dat niet waar zijn. Dan gaat er iets fout in die organisatie. Discriminatie moet het probleem van de hele samenleving zijn, en dat kunnen we samen oplossen.

Er wordt gesproken over een ‘zwarte lijst’ van de Belastingdienst, waar je al met een dubbele nationaliteit in kan worden vermeld als mogelijke fraudeur. Hoe denkt u dat zo een lijst is ontstaan en waarom denkt u dat zo een lijst bestaat?

De harde, onbehoorlijke en repressieve fraudejacht komt voort uit de onthullingen rondom de Bulgarenfraude en de roep in 2013 en 2014 om hier hard tegen op te treden. Wat we al geruime tijd zien in Nederland is dat het hebben van een andere etnische afkomst en het hebben van een tweede nationaliteit wordt geproblematiseerd.

De PVV heeft gefungeerd als katalysator als het aankomt op het problematiseren van het hebben van een tweede nationaliteit. We zagen dit onder andere bij de Kamervoorzitter en minister Ollongren waar de PVV heftig tegen ageerde, vanwege hun tweede nationaliteit. In 2010 gaf de PVV gedoogsteun aan de VVD en het CDA en sindsdien zien we de tendens in de politiek dat ‘de ander’ wordt gewantrouwd. Voormalig Nationaal Ombudsman Alex Brenninkmeijer waarschuwde hier al in 2013 voor: ‘ het politieke tij is racistisch’.

Ambtenaren van de Belastingdienst hebben in dit klimaat onrechtmatig gehandeld en overtraden de regels; zo werden de Algemene Wet Inkomensafhankelijke Regelingen (AWIR), de Kinderopvangtoeslagwet, Algemene Wet Bestuursrecht (AWB) en artikel 1 van onze Grondwet overtreden. Ambtenaren selecteerden burgers op basis van hun tweede nationaliteit en werden bij de aanvraag al onderworpen aan extra controles. Mensen kregen jarenlang te makkelijk het stempel van fraudeur opgeplakt. Bij een belasting-of toeslagenschuld van meer dan 10.000 euro kregen ze bovendien geen betalingsregeling of schuldhulpverlening meer. Verder kregen ze boetes en kwamen ze niet in aanmerking voor schuldsanering of betalingsregeling. Ze kwamen al bij het minste vermoeden van fraude in een speciaal systeem, maar wisten dat zelf niet. Inmiddels is het Fraude Signalering Voorziening (FSV) in de volksmond beter bekend als ‘zwarte lijst’ al in februari 2020 offline gehaald.

De gedupeerde burgers werden tevens tegengewerkt bijvoorbeeld bij het aanleveren van alle bewijzen of het 18 maanden moeten wachten op een reactie op hun bezwaarschrift. Zij hadden tevens in feite geen rechtsbescherming. Ze waren in feite vogelvrij verklaard.

Zelfs de Nationaal Ombudsman werd voorgelogen toen hij zelfstandig onderzoek deed naar misstanden bij de Belastingdienst. Zelfs na het vernietigende rapport uit 2017 ‘ Geen powerplay maar, fairplay’, werd er niet naar hem geluisterd.

In 2016 stond al in het verkiezingsprogramma van DENK dat etnisch profileren door de Belastingdienst onderzocht moest worden. Wij ontvingen hier namelijk diverse signalen over van burgers en ondernemers. Toen wij dit destijds bekend maakten werd dit door alle andere partijen weggehoond. Wij zien het als DENK als onze taak om alle signalen serieus te nemen en mee te nemen in het controleren van de regering en haar beleid.

Gelooft u dat eenmanszaken van Nederlanders met een etnische achtergrond strenger worden gecontroleerd, of onder een loep worden gehouden door de Belastingdienst?

Staatssecretaris Vijlbrief van Financiën heeft maandag in de Tweede Kamer toegegeven dat ook de Blauwe kant van de Belastingdienst zich schuldig heeft gemaakt aan etnisch profileren.

Staatssecretaris Vijlbrief sluit niet uit dat de overheid nog veel gedupeerden moet compenseren dan alleen die van de toeslagenaffaire. Hij erkende dat ook bij de inkomstenbelasting en omzetbelasting zwarte lijsten werden gehanteerd waardoor mensen veel te hard werden aangepakt. Vorige week schreef hij al aan de Kamer dat iedereen die op zo’n zwarte lijst is gekomen de komende maanden geïnformeerd wordt en dat niet alleen bij de dienst Toeslagen maar ook bij de inkomstenbelasting mensen jarenlang te makkelijk het stempel van fraudeur kregen opgeplakt.

Op dit moment is het onbekend hoeveel burgers hiervan het slachtoffer werden. Er is begonnen met een inventarisatie maar er moeten tussen de 300.000 en 500.000 beschikkingen doorgenomen worden. Schatting is dat het na opschoning gaat om zo een 150.000 burgers.

Er zijn, wat nu blijkt, maar liefst 211 zwarte lijsten bij de Belastingdienst. Hierop stonden burgers over wie ‘signalen’ bestonden van mogelijke fraude. Ook het gebruik van tweede nationaliteit als indicator voor fraude is problematisch; omdat je in feite zegt dat dat deze burgers vanwege hun tweede nationaliteit niet ter goeder trouw zouden zijn. Deze methodes die de Belastingdienst gebruikte zijn onwettig en een ‘ambtsmisdrijf’, stelde de Autoriteit Persoonsgegevens vorig jaar vast.

Die lijsten blijken ook gedeeld te zijn. We zien dat de Douane begin dit jaar, 2021, nog steeds gebruik maakte van lijsten waarop dubbele nationaliteit stond. De douane blijkt al jarenlang te werken met kopieën van de systemen van de Belastingdienst; op deze kopieën stonden maar liefst 1,17 miljoen Nederlands met een tweede nationaliteit. Het is ook niet duidelijk met welke andere overheidsorganisaties de zwarte lijsten allemaal zijn gedeeld.

Ik heb gelezen dat er dankzij DENK een ethische commissie komt om oneigenlijk gebruik van algoritmes, waaronder discriminatie, te voorkomen, kunt u ons vertellen wat zo een ethische commissie concreet inhoud? Wat wilt u hiermee bereiken?

Op maandag heeft staatssecretaris Vijlbrief toegezegd dat er ethische commissie zal komen bij de Belastingdienst. Er moet namelijk veel meer inzicht komen in de werkwijze van de Belastingdienst. Hoe werken de gebruikte algoritmes waardoor mensen in vakjes worden ingedeeld? Welke rol speelde nationaliteit als indicator? Hoe ontstaan die zwarte lijsten? En waarom duurt het steeds zo lang voordat de Kamer over zaken wordt geïnformeerd?

Er zit vooringenomenheid bij de Belastingdienst/Toeslagen, maar ook bij andere uitvoeringsorganisaties; dat zit diep in de systemen. Zo vindt er standaard extra controle plaats, of je bent al verdacht op grond van je afkomst, geboorteplaats of achternaam.

We zien dat uitvoeringsorganisaties steeds vaker in de uitvoering van hun taken gebruik maken van nieuwe technologieën, waaronder artificiële intelligentie en algoritmes. Volgens de Raad van Europa kan het gebruik van Al voor risicoprofilering bij wetshandhaving leiden tot discriminatie en etnisch profileren en dat de huidige wetgeving ontoereikend is. Wij hebben de regering gevraagd om te komen met een wettelijk kader voor het gebruik van artificiële intelligentie en algoritmes door uitvoeringsorganisaties. De Kamer (127 voor) steunde vorige week het voorstel van Denk om alle algoritmes die momenteel bij (semi-)overheidsinstanties in gebruik zijn door te lichten op discriminerende elementen.

Er zal een wettelijk kader moeten komen, opgesteld met een ethische toetsing, waarin exact wordt vastgelegd hoe algoritmes mogen worden gebruikt. En alle wetten moeten in de toekomst vooraf worden getoetst op mogelijk discriminatoire elementen.

Wij willen dat nieuwe technologieën, waaronder artificiële intelligentie en algoritmes aan de voorkant worden getoetst op ethiek door rechters, juristen, ethici en experts.
Algoritmes moeten getest worden op ongewenste uitkomsten en discriminatoire elementen. Wij hebben tevens met door middel van een andere aangenomen motie (124 voor) de regering verzocht om op alle wetsvoorstellen, maatregelen van bestuur, beleidsprotocollen en werkwijzen aan de voorkant een discriminatietoets uit te voeren.

Tevens zal de regering op ons verzoek (motie aangenomen; 123 voor) een brede doorlichting op discriminatie en etnisch profileren organiseren van de werkwijze en organisatiecultuur van alle (semi)overheidsinstanties en uitvoeringsinstanties.

Tenslotte pleit DENK pleit voor een permanente bewustwordingscampagne om discriminatie te keren. Organisaties moeten vooraf gaan vastleggen hoe ze omgaan met discriminatie.

Nejla Karatas
©NieuwsOn

Comments

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Loading…

0

Corona Persconferentie : Lockdown wordt verlengd tot 2 Maart

Aantal coronagevallen per week blijft dalen